بیجک گمرکی چیست و چه کاربردی دارد؟

بیجک گمرکی چیست؟

بیجک گمرکی سندی است که در مرحله خروج کالا از گمرک صادر می‌شود و مشخصات محموله را برای شناسایی و تطبیق آن هنگام خروج ثبت می‌کند. پس از انجام تشریفات گمرکی مربوط به کالا، اطلاعات بیجک برای تطبیق مشخصات ثبت‌شده با محموله‌ای که از گمرک خارج می‌شود، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

شماره بیجک چیست؟

شماره بیجک، شماره‌ای است که برای شناسایی سند بیجک و تفکیک آن از سایر اسناد مرتبط با محموله اختصاص داده می‌شود و هنگام مراجعه یا پیگیری امور مربوط به سند، به‌عنوان مرجع شناسایی آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. شکل و ساختار این شماره ممکن است بر اساس سامانه و فرآیند مربوط متفاوت باشد؛ ازاین‌رو، نمی‌توان برای تعداد یا ترتیب ارقام آن معنای ثابتی در نظر گرفت. این شماره با کد رهگیری محموله نیز تفاوت دارد؛ شماره بیجک به سند گمرکی مربوط است، اما کد رهگیری حمل برای دنبال‌کردن وضعیت بار در مسیر جابه‌جایی ارائه می‌شود.

اطلاعات موجود در بیجک گمرکی (اطلاعات مندرج در بیجک گمرکی)

در واقع بیجک گمرکی اطلاعاتی را در خود جای می‌دهد که برای شناسایی محموله و تطبیق آن با اطلاعات ثبت شده در فرآیند خروج به کار می‌آید. جزئیات این سند با توجه به نوع عملیات و رویه گمرکی ممکن است تفاوت داشته باشد، اما معمولا می‌توان اطلاعاتی مانند موارد زیر را در آن مشاهده کرد:

انواع بیجک گمرکی

عنوان‌هایی که برای بیجک به کار می‌روند، بیشتر وضعیت محموله، نوع عملیات گمرکی یا مسیر حمل آن را مشخص می‌کنند و نباید همه آنها را انواع رسمی و جداگانه یک سند دانست. برای درک تفاوتشان، بهتر است ببینیم هرکدام در چه موقعیتی از جابه‌جایی کالا مطرح می‌شوند:

• بیجک المثنی: وقتی بیجک اصلی در دسترس نیست و طبق ضوابط گمرکی، ارائه نسخه جایگزین آن لازم می‌شود، بیجک المثنی مطرح است.
• بیجک صادراتی: مربوط به کالایی است که قرار است از ایران خارج شود. این بیجک در فرآیند خروج محموله صادراتی از گمرک کاربرد دارد و اطلاعات بار را در این مرحله همراه می‌کند.
• بیجک عبوری: اگر کالا قرار باشد از یک گمرک یا قلمرو گمرکی عبور کند و مقصد نهایی آن جای دیگری باشد، با محموله‌ای تحت رویه عبوری روبه‌رو هستیم. بیجک در این وضعیت به فرآیند خروج و ادامه مسیر همان محموله مربوط می‌شود.
• بیجک حمل یکسره: در این شیوه، کالا با رعایت شرایط مقرر، مستقیما از محل ورود به وسیله حمل منتقل می‌شود و برای آن، فرآیند معمول ورود به انبار گمرکی طی نمی‌شود. بنابراین، بیجک با خروج و جابه‌جایی مستقیم چنین محموله‌ای ارتباط دارد.
• بیجک TIR: اگر کالا با کامیون و تحت نظام بین‌المللی TIR میان کشورهای عضو جابه‌جا شود، اسناد این عملیات در چارچوب نظام TIR قرار می‌گیرند. کارنه تیر نیز سند اصلی این نظام برای عبور بین‌المللی کالا است.
• بیجک دریایی: فرض کنید کالایی از چین وارد بندرعباس شده و پس از انجام تشریفات، با کشتی به بندر کراچی پاکستان ارسال می‌شود. عنوان بیجک دریایی در اینجا به محموله‌ای اشاره دارد که خروج و جابه‌جایی آن با حمل دریایی انجام می‌شود.
• بیجک هوایی: مثلا محموله‌ای در گمرک فرودگاه امام خمینی تشریفات خود را طی کرده و قرار است با هواپیما به دبی ارسال شود. در این اصطلاح، «هوایی» به شیوه حمل محموله اشاره دارد.
• بیجک ترانزیت داخلی: کالایی را در نظر بگیرید که از گمرک بندرعباس به گمرک تهران منتقل می‌شود تا تشریفات آن در مقصد ادامه پیدا کند. این جابه‌جایی تحت رویه ترانزیت داخلی انجام می‌شود؛ بنابراین موضوع اصلی، انتقال کالا میان دو گمرک است.

مراحل صدور بیجک گمرکی

برای صاحب کالا، صدور بیجک گمرکی زمانی آغاز می‌شود که تشریفات کالا انجام شده و محموله آماده بارگیری و خروج از گمرک باشد. روند عملی آن را می‌توان این‌گونه دنبال کرد:

کاربردهای سند بیجک گمرکی

بیجک گمرکی در چند نقطه از فرآیند تحویل و خروج کالا به کار می‌آید:

• تحویل کالا از انبار: بیجک برای مشخص‌کردن محموله‌ای که باید تحویل و بارگیری شود، در فرآیند خروج کالا مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• مراجعه به درب خروج: بیجک همراه با اسناد مربوط به کالا ارائه می‌شود تا اطلاعات محموله و وسیله حمل پیش از خروج بررسی شود.
• هماهنگی با راننده یا شرکت حمل: اطلاعات ثبت‌شده در بیجک می‌تواند برای تطبیق بار، وسیله حمل و مشخصات خروج هنگام تحویل محموله مورد استفاده قرار گیرد.
• ثبت سابقه خروج کالا: اطلاعات بیجک به عنوان بخشی از سوابق مربوط به خروج محموله قابل مراجعه است.
• ادامه حمل پس از گمرک: پس از خروج کالا، اسناد محموله در اختیار عوامل حمل قرار می‌گیرد تا جابه‌جایی بار به مقصد بعدی دنبال شود.

کد پیگیری بیجک گمرکی

پیگیری بیجک گمرکی از طریق شرکت حمل انجام نمی‌شود؛ چون این سند به فرآیند گمرکی مربوط است. برای پیگیری، باید شماره بیجک و مشخصات محموله را در اختیار داشته باشید و از مرجع گمرکی یا واحد مربوط به صدور سند، وضعیت آن را استعلام کنید.

مزایای استفاده از بیجک گمرکی

مزیت بیجک این است که برای بررسی اینکه محموله دقیقا چه زمانی و با چه مشخصاتی از گمرک خارج شده است، اطلاعات خروج در یک سند ثبت شده و می‌توان در صورت نیاز به همان سند مراجعه کرد. این موضوع برای هماهنگی تحویل بار، بررسی سوابق و پیگیری اختلافات احتمالی میان صاحب کالا، انبار یا حمل‌کننده کاربرد دارد.

نقش بیجک گمرکی در ترخیص کالا

بیجک گمرکی در آستانه خروج و ترخیص کالا از گمرک مطرح می‌شود، اما خودِ ترخیص نیست. ترخیص به مجموعه تشریفاتی گفته می‌شود که وضعیت کالا را برای خروج مشخص می‌کند؛ بیجک در ادامه این فرآیند، به خروج و تحویل محموله مربوط می‌شود. بنابراین، ترخیص یک فرآیند گمرکی است و بیجک سندی مرتبط با خروج کالا؛ یکی جای دیگری را نمی‌گیرد و صدور بیجک به‌تنهایی به معنای ترخیص کالا نیست.

تفاوت بین بیجک گمرکی و بیجک باربری

شباهت نام این دو اصطلاح نباید باعث شود آنها را یک سند واحد بدانیم. بیجک گمرکی به خروج کالا از گمرک مربوط است، در حالی که بیجک باربری به جابه‌جایی و تحویل بار در فرآیند حمل ارتباط دارد.

بیجک باربری	بیجک گمرکی	مورد
مرتبط با شرکت یا فرآیند باربری	مرتبط با فرآیند گمرکی	مرجع صدور
ثبت اطلاعات دریافت و جابه‌جایی بار	ثبت و کنترل اطلاعات مربوط به خروج محموله	مرحله استفاده
هنگام تحویل و حمل بار	هنگام خروج کالا از گمرک	ارتباط با حمل
مستقیما مربوط به جابه‌جایی محموله	مقدمه/بخشی از فرآیند تحویل کالا برای حمل	ارتباط با حمل

سوالات متداول درباره بیجک گمرکی

کلام آخر

بیجک گمرکی را نباید صرفا یک برگه اداری دید؛ این سند، نقطه اتصال تشریفات گمرکی به خروج واقعی محموله است. وقتی اطلاعات خروج به‌درستی ثبت شده باشد، وضعیت بار برای صاحب کالا و عوامل حمل روشن‌تر است و ادامه مسیر نیز با ابهام کمتری انجام می‌شود. شناخت جایگاه بیجک کمک می‌کند تشریفات گمرکی، تحویل کالا و حمل محموله از یکدیگر تفکیک شوند و هر مرحله در جای درست خود قرار گیرد. OCS نیز با ارائه خدمات حمل و ترخیص بارهای ورودی، ارسال بارهای خروجی و حمل بین‌المللی، می‌تواند در بخش‌های مختلف این زنجیره در کنار شما باشد.